UNDER-THE-RADAR ICONS EP02 : J DILLA, ตำนานจากยุค mid-1990s underground hip hop scene

สิ่งที่ Nujabes ทำในโตเกียวคือสิ่งเดียวกับที่ Dilla ทำใน Detroit ชายจากสองซีกโลกที่ไม่เคยเจอกัน แต่สื่อสารกันผ่านภาษาดนตรีแบบเดียวกัน พวกเขาคือคนที่เปลี่ยนดนตรีให้กลายเป็น “วัฒนธรรม” โดยไม่ต้องอยู่บนเรดาร์ของใครเลย

J Dilla เขียนภาษาใหม่ของจังหวะไว้ด้วยเครื่อง MPC3000, แผ่นเสียง และความกล้าที่จะสร้างดนตรีในรูปแบบของตัวเองด้วย micro-timing deviation ที่ถูกวางด้วยเจตนา เขาใช้ MPC3000 เพื่อจัดองค์ประกอบจังหวะต่าง ๆ เช่น kick, snare, hi-hat ให้เกิด misalignment เพียงเสี้ยววินาที เป็น groove ที่ไม่มีใครสามารถลอกเลียนได้เพราะมันไม่ใช่เทคนิค แต่มันคือ “feeling that programs the machine”

ดนตรีของ J Dilla ถูกนิยามภายหลังว่า Dilla Time โดย Dan Charnas อธิบายว่าเป็น sound ที่วางอยู่กึ่งกลางระหว่าง straight และ swing พร้อมกันในหนึ่งบีต และมันสามารถเกิดขึ้นได้เฉพาะบนเครื่องที่มีการควบคุมแบบ element-level เช่น MPC, เสียงที่เป็นเอกลักษณ์ของ Dilla Time เกิดจากการ shift timing ของ kick ให้เบี้ยวในระดับ milliseconds ได้อย่างแม่นยำจนเกิดความ “ผิด” ที่ฟังแล้วลื่นแบบไม่มีใครเหมือน

Sound ที่แนะนำให้ลองฟังเช่น “Don’t Say A Word” ที่ Dilla produced ให้ Chino XLจะเห็นว่า hi-hat เดินแบบ dead straight แต่ snare จะล้ำหน้ามากกว่าปกติ ทำให้จังหวะรู้สึกเหมือนกำลัง swing และอีกหลายเพลงใน Donuts alubm เช่น “Time: The Donut of the Heart” เขาใช้ sample ของ The Jacksons แบบไม่เปลี่ยน pitch แต่สร้าง illusion ว่ามันช้าลง ผ่านการวางจังหวะและ layer เสียงอย่างแม่นยำ และ “Don’t Cry” ที่เล่นกับจังหวะได้อย่างน่าสนใจ

ทั้ง Nujabes ใน EP01 และ J Dilla ต่างเป็น beatmaker ที่ไม่ได้เน้นโชว์เทคนิคหรือวิ่งไล่ตามชื่อเสียง ทุกอย่างที่สร้างเกิดจาก emotional instinct ใช้ feel นำ rhythm แล้วค่อยสั่งให้เครื่องจักรเดินตาม ทั้งคู่พูดด้วยภาษาดนตรีที่ไม่มีคำพูดเลยสักคำเดียว นี่แหละคือภาษาของ UNDER-THE-RADAR MUSIC