“งานแม่งหายาก” ประโยคสบถโคตรคลีเช่แบบนี้ คุณยังพูดมันอยู่หรือเปล่า? บางทีการเสพข่าวเรื่องตกงานซ้ำ ๆ จากสำนักงานสถิติแห่งชาติปลายปีที่แล้ว ที่บอกว่าคนตกงานเพิ่ม 1.2 % หรือเกือบ 5 แสนคน มันก็ทำให้ใจของชายอกสามศอกอย่างเรา ๆ ทิ้งดิ่ง หรือเอามาเป็นข้ออ้างในการเลิกหางานแล้วนั่งคอตกอยู่ที่เดิม แต่อย่าเพิ่งเหมาว่าชีวิตมันแย่ เพราะ UNLOCKMEN มีเทคนิคหย่อนเบ็ดเรียกแขกเหล่า RECRUITER เปลี่ยนชีวิตว่างงานจาก SUCK เป็น SUCCESS แค่ลองเปลี่ยนตำแหน่งมายืนเหนือเกมเดิมที่คุณเคยเล่น แตะมือสลับทางจากเหยื่อมาเป็นพรานเลือกงานที่ชอบ เชื่อเหอะว่าพอเรามั่นใจในตัวเอง งานเฉียบ ๆ มันจะตามมา สวมวิญญาณ RECRUITER 2018 ปีนี้เขาต้องการอะไรบ้าง ADECCO THAILAND เขาสำรวจมาว่า HR TREND 2018 เป็นยุคที่บริษัทหันมาใช้โซเชียลกับเทคโนโลยี ในการตามหาและคัดเลือกคนกันมากขึ้น ซึ่งถ้าจะให้รู้เขา รู้เรา ก่อนอื่นเราต้องรู้เทรนด์การทำงานที่บริษัทหลายแห่งจะปรับตัวกันมากขึ้น ถามว่ารู้แล้วได้อะไร ก็เผื่อจะเอาไปดักทางสร้างคะแนน หรือต่อรองกับบริษัทเหล่านั้นดู เพราะสมัยนี้มีออฟชันมากกว่าแค่ทำงานประจำแบบ Full-Time นะ 1. หา Freelance ตามกระแส GIG ECONOMY เมื่อคนส่วนใหญ่เริ่มไม่อยากทำงานประจำ

ความคิดสร้างสรรค์กลายเป็นอีกสิ่งหนึ่งที่แทบจะแตะต้องไม่ได้ เรียกว่าไปบีบคั้นมันมากเท่าไหร่ มันก็ยิ่งมีแนวโน้มว่าจะแหลกสลายลงไปตรงหน้ามากเท่านั้น บางทีเค้นให้ตายก็ไม่ออกมา จนเลือดเราขึ้นหน้าด้วยความโมโห UNLOCKMEN อยากจะบอกว่าอย่าเพิ่งหัวร้อนไป ความคิดสร้างสรรค์ไม่ได้ลอยมาจากอากาศ แต่อยู่ที่การฝึกนิสัยให้เราเป็นคนสร้างสรรค์ แล้วจะสร้างฉัน สร้างฝันนั้นให้สำเร็จได้อย่างไร ใช้เวลานานหรือเปล่า เราบอกเลยว่าขอเวลาแค่ 10 นาทีต่อวันเท่านั้น เพื่อฝึกเราเป็นคนใหม่ คิดอะไรสร้างสรรค์กว่าเดิม The Journey of A Man And A Dog การบริหารกล้ามเนื้อส่วนความคิดสร้างสรรค์ ถูกตั้งชื่อตามลักษณะง่าย ๆ แต่ทำได้จริงของมันว่า The Journey of A Man And A Dog มันง่ายสุดง่ายจนผู้ชายทุกคนต้องตะโกนออกมาว่า เฮ้ย รู้อย่างนี้ทำตั้งนานแล้ว! จุดเริ่มต้นของมันอยู่ที่คุณหลับตาแล้วจินตนาการให้ชัดเจนว่ามีผู้ชายหนึ่งคนและหมาหนึ่งตัว จากนั้นค่อย ๆ พิจารณาความสัมพันธ์ของผู้ชายคนนั้นกับหมาหนึ่งตัวในห้วงจินตนาการสุดบรรเจิดของคุณ หมาตัวนั้นมาจากไหนกันนะ? หมาตัวนั้นอยู่กับผู้ชายคนนั้นมานานแค่ไหนกัน? สุนัขตัวนั้นเป็นพันธุ์อะไร? หมาตัวนั้นเป็นของผู้ชายคนนั้นหรือเปล่า? แล้วทั้งเขาและมันกำลังทำอะไรอยู่ที่ไหนกัน? เริ่มจากคิดถึงรายละเอียดง่าย ๆ พื้นฐานทั้งหมด แต่ครอบคลุมทุก ๆ รายละเอียดเท่าที่เราจะจินตนาการออกในหัว

ผู้ชายอย่างเราล้วนแต่รู้สึกว่ามีงานล้นมือล้นหัวจนต่อให้มี 10 มืออย่างทศกัณฐ์ก็คงแอบบ่นว่าทำไม่หมดอยู่ดี ในทางกลับกัน CEO ระดับโลกอย่าง Elon Musk ล่ะ? งานผู้ชายคนนี้จะล้นมือขนาดไหน? เขาทำบริษัทอะไรบ้าง? โปรเจ็กต์กี่ล้านอย่างในหัว? แล้วเขาทำทั้งหมดนั้นในหนึ่งช่วงชีวิตได้อย่างไร? 85 ชั่วโมงต่ออาทิตย์ คือเวลาชีวิตที่ Elon Musk มอบให้งาน ถ้าเรารู้สึกว่านักธุรกิจ CEO มหาเศรษฐีอย่าง Elon Musk จะใช้ชีวิตลูกผู้ชายอย่างสุขสบายบนกองเงินกองทองและบริษัทที่เขาก่อตั้งขึ้นมาอย่างสุขสบาย เห็นทีจะคิดผิดมหันต์ เพราะไม่ใช่แค่ทำงาน แต่เขาทำงาน 80-85 ชั่วโมงต่อสัปดาห์! จินตนาการถึงการทำงานประจำของคนทั่วไปอย่างเรา ๆ กันดูหน่อยไหม? เราทำงานวันละ 8 ชั่วโมง เป็นเวลา 5 วันต่อสัปดาห์ ก็เท่ากับว่าในแต่ละสัปดาห์เราทำงานเพียง 40 ชั่วโมงเท่านั้น แต่ใน 40 ชั่วโมงของเราก็เต็มไปด้วยความเหนื่อยล้า การรู้สึกว่าทำงานไม่ทันจนอยากจะลาออกจากความเป็นเราอยู่ร่ำ ๆ แต่ก็ทำไม่ได้ แล้ว Elon Musk ทำอย่างนั้นได้อย่างไร? นอกจากการนอนเป็นเวลาแค่ 6 ชั่วโมง

“คนที่ชีวิตเขาสมบูรณ์แบบดีพออยู่แล้ว เขาไม่ต้องพึ่งพาโซเชียลมีเดียแจตลอดเวลาหรอกว่ะ” คุณยังเป็นคนหนึ่งที่เชื่อแนวคิดทำนองนี้แบบไม่ลืมหูลืมตาอยู่หรือเปล่า? UNLOCKMEN อยากกระซิบบอกอย่างสุภาพและมีเหตุผลว่า “นี่ปี 2018 แล้วครับ” โลกกำลังหมุนไปข้างหน้าอย่างเร็วไวไม่หยุดยั้ง ไม่มีความถูกต้องหนึ่งเดียวให้เราเสพอีกต่อไป และโซเชียลมีเดียก็ไม่ใช่ผู้ร้ายทำลายชีวิตอย่างที่เราเชื่อเท่านั้น ความเชื่อที่ว่าถ้าจะให้งานรุ่ง ต้องทิ้งโซเชียลมีเดียให้ร่วงกราวลงไปเท่านั้น มันจะยังเวิร์คอยู่จริง ๆ หรือ? วันนี้ UNLOCKMEN เอาเหตุผลที่ว่าทำไมเราไม่ควรทิ้งโซเชียลมีเดียไว้ข้างหลังถ้าอยากก้าวสุดพลังเรื่องงานไปข้างหน้าได้ไกลกว่าคนอื่น แต่ในฐานะที่ UNLOCKMEN คือเว็บไซต์ที่พาผู้ชายทุกคนก้าวเข้าสู่อณาจักรแห่งคอนเทนต์หลากหลาย ผู้ชายทุกคนคงไม่แปลกใจว่า “โธ่ ก็เป็นเว็บไซต์ที่อยู่บนโลกออนไลน์ ก็ต้องเชียร์โซเชียลมีเดียอยู่แล้วล่ะสิ” เราอยากให้วางความคิดที่เคยมีแล้วทำใจร่ม ๆ เพราะโซเชียลมีเดียไม่ได้เป็นจอมวายร้ายอย่างที่เราเคยเข้าใจเสมอไป จากการศึกษาพบว่าแค่เฉพาะโซเชียลมีเดียยักษ์ใหญ่อย่างเฟซบุ๊กได้สร้างวงอุตสาหกรรมตลาดงานขนาดยักษ์ โดยมีตำแหน่งงานกว่า 4.5 ล้านตำแหน่งถือกำเนิดขึ้นภายใต้การมีอยู่ของโซเชียลมีเดียยักษ์ใหญ่นี้ แต่เดี๋ยวก่อน เราไม่ได้มาโฆษณาตลาดงานให้เฟซบุ๊กแต่อย่างใด แค่อยากบอกผู้ชายทุกคนอย่างใจ ๆ ว่า เฮ้ย โซเชียลมีเดียมันก็มีผลดี ๆ ต่อสัญชาตญานการทำงานของมนุษย์อยู่เหมือนกัน ด้านหนึ่งถึงจะร้าย แต่ภายในคือ “ตัวตน” อีกรูปแบบ “โห เล่นโซเชียลมีเดียขนาดนั้น ระวังเถอะเจ้านายจะมาคอยเช็ค แล้วไม่รับเข้าทำงานเอา!” เราก็ไม่อยากปฏิเสธวิธีคิดแบบนั้นเลยและอยากจะบอกด้วยซ้ำว่านั่นคือเรื่องจริง! แต่การที่มันเป็นเรื่องจริงไม่ได้แปลว่ามันมีแต่ข้อเสีย เพราะแนวคิดว่าโซเชียลมีเดียมีผลต่อการทำงานของเรานั้นคือแนวคิดที่โคตรจะสมเหตุสมผลและเป็นความจริงที่ชัดเจนยิ่งขึ้น ๆ ในแต่ละวินาทีที่โลกหมุนไป

“เด็กรุ่นใหม่มัวแต่เสียเวลาคิดถึงสิ่งแปลกใหม่ที่มันไม่เคยมีอยู่บนโลก…เราถูกสอนให้มี Role Model คือ Mark Zuckerburg,  Jack Ma, Steve Jobs แต่มันเป็นแค่ 1 % บนโลกเท่านั้น เราไม่จำเป็นต้องสร้างสิ่งใหม่เลย แค่หยิบของใกล้ตัวมาต่อยอด ก็สามารถประสบความสำเร็จได้แล้ว” นี่คือคำพูดของ CEO วัยเพิ่งผ่านเบญจเพสได้ไม่นาน แต่ชั่วโมงบินบนถนนสาย Event Organizer ของเขาเรียกได้ว่าไม่แพ้ใครในประเทศนี้อย่างแน่นอน สำหรับคุณบาส – เทพวรรณ คณินวรพันธุ์ ซีอีโอสุดหล่อจากบริษัท ZAAP Party หลังจากที่เราได้ติดตามผลงานของ ZAAP มาอย่างต่อเนื่อง จนทราบมาว่าในปัจจุบัน บริษัท ZAAP Party แทบจะกลายเป็น Event Organizer ที่มีงานรัดตัวชนิดเดือนชนเดือน หัวกระไดไม่เคยแห้ง โดยเฉพาะงานใหญ่ประจำปีอย่าง Single Festival  คอนเสิร์ตรวมคนโสดแห่งชาติที่ใหญ่เป็นอันดับต้น ๆ ในประเทศไทย  หรือจะเป็นมหกรรมคอนเสิร์ต EDM เปียกน้ำที่เป็นเอกลักษณ์ และไม่มีใครเหมือนอย่าง Waterzonic ล้วนเป็นผลงานของบาสแทบจะทั้งหมด

ยุคนี้ใครๆก็อยากจะเป็นเจ้าของธุรกิจเองกันทั้งนั้น คนรุ่นใหม่ที่มีไอเดียกระฉูดหลายคนจึงแห่กันตั้งบริษัทสตาร์ตอัพ (Startup) ขึ้นมา เพื่อนำเสนอไอเดียตัวเองและหวังจะให้ธุรกิจของตัวเองประสบความสำเร็จแบบก้าวกระโดดอย่างรวดเร็ว หลายธุรกิจประสบความสำเร็จอย่างมาก แต่ก็ไม่ใช่ว่าสตาร์ตอัพทุกบริษัทจะสามารถประสบความสำเร็จได้อย่างที่ตั้งใจด้วยเหตุหลายปัจจัย วันนี้เราจะพาดูตัวอย่างของสตาร์ตอัพ ที่เจ๋ง และสตาร์ตอัพที่เจ๊ง ในปี 2017 ที่ผ่านมากัน Discord เกมเมอร์ตัวยงน้อยคนจะไม่รู้จักโปรแกรมนี้ Discord คือโปรแกรมแชตข้อความและเสียงสำหรับนักเล่นเกมโดยเฉพาะ จุดเด่นของมันคือการที่มันทำงานร่วมกับเกมที่เราเล่นได้เลย โดยที่ไม่ต้องสลับหน้าต่างไปมา ซึ่งแตกต่างจาก Skype หรือโปรแกรมอื่นๆ Discord เปิดตัวเมื่อต้นปี 2017 และปัจจุบันมีผู้ใช้ทั่วโลกกว่า 45 ล้านคน เจ๋ง!   Beepi Beepi เป็นเว็บไซต์ตลาดซื้อขายรถมือสองที่เปิดตัวตั้งแต่ปี 2013 โดยมีทุนเริ่มถึง 150 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ และเคยมีการคำนวณมูลค่าของบริษัทสูงสุดถึง 560 ล้านดอลลาร์ จุดเด่นของ Beepi คือมีการบริการลูกค้า โดยบริษัทจะนำรถที่ตกลงการซื้อขายได้แล้วส่งให้กับผู้ซื้อเองถึงบ้าน บริษัทปิดตัวลงในเดือนกุมภาพันธ์ เนื่องจากเงินทุนหมด เจ๊ง!   Segment Segment คือบริษัทที่เก็บและประมวลผลข้อมูลของลูกค้า เพื่อนำมาสร้างเครื่องมือในการบริหารจัดการการตลาดออนไลน์ให้กับบริษัทที่ต้องการสร้างฐานการตลาดดิจิทัล โดยจุดเด่นคือการรวบรวมข้อดีของแอพลิเคชั่นที่ช่วยเหลือเรื่องการเก็บและประมวลผลข้อมูลต่างๆเข้าไว้ในแพลตฟอร์มเดียว ช่วยลดความยุ่งยากลงไปได้มาก บริษัทเปิดตัวตั้งแต่ปี

ในยุคที่ดิจิทัลเข้ามาเติมเต็มการใช้ชีวิตให้สะดวกสบายง่ายกว่าเดิม ยุคที่เราสามารถจับจ่ายใช้สอยได้สะดวกรวดเร็ว ไม่ต้องพกเงินสดกระเป๋าสตางค์ให้ยุ่งยาก ทีมงาน UNLOCKMEN มีโอกาสได้รับเชิญจาก “ธนาคารไทยพาณิชย์” ไปร่วมสัมผัสประสบการณ์ตรงสังคมไร้เงินสด หรือ Cashless Society ภายใต้แคมเปญ “SCB Easy Pay – แม่มณี Money Solution” ในกิจกรรม “SCB Smart City: ม่วนแต้ๆ แค่สแกน” ที่จังหวัดเชียงใหม่ เพื่อนำเสนอโซลูชั่นชำระเงินผ่านระบบคิวอาร์โค้ด (QR Code) และแนะนำคาแรคเตอร์ “แม่มณี” นางกวักยุคดิจิทัลเพื่อสร้างการจดจำแบรนด์ไปยังกลุ่มแม่ค้าและผู้ใช้งาน ชูจุดเด่นระบบแจ้งเตือนทุกการใช้จ่าย ทุกบาท ทุกสตางค์ แบบไม่มีค่าธรรมเนียมผ่าน “SCB Connect” ใน LINE เป็นรายแรกและรายเดียวในประเทศไทย โดยไฮไลท์ของกิจกรรมนี้อยู่ที่การสร้างเมืองเชียงใหม่ให้กลายเป็น “Smart City” ที่สามารถรองรับการชำระเงินผ่านคิวอาร์โค้ด ในทุกประเภทสินค้า 5 กลุ่มหลัก ได้แก่ แหล่งช้อปปิ้ง มหาวิทยาลัย คมนาคมขนส่ง ตลาดสด และวัด ทั้งนี้ยังอำนวยความสะดวกให้กับร้านค้าในเชียงใหม่ในการรองรับนักท่องเที่ยวชาวจีน ด้วยการเปิดชำระเงินผ่านอาลีเพย์

ปรับตัวไม่ทันก็ต้องตาย คือสัจธรรมของโลกธุรกิจ เพราะในทุกวันนี้พฤติกรรมของผู้บริโภคมีการปรับเปลี่ยนอยู่ตลอดเวลา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในปัจจุบันที่เรามีอินเทอร์เน็ต โซเชี่ยลมีเดีย ทุกอย่างเคลื่อนตัวไปอย่างรวดเร็ว จนทำให้ธุรกิจบางอย่างที่ปรับตัวไม่ทันก็ต้องปิดตัวลง แต่ไม่ใช่กับ Asics แบรนด์รองเท้ากีฬาสัญชาติญี่ปุ่นที่มีอายุกว่า 70 ปี นับว่าเป็นอีกแบรนด์เก่าแก่ที่กำลังพยายามปรับเปลี่ยนตัวเองให้ตามทันความต้องการของผู้บริโภค  อย่างที่เราทราบกันดีว่า Asics โด่งดังอย่างมากในเรื่องของรองเท้าวิ่ง เพราะกว่า 30% ของนักวิ่งที่ลงแข่งขันในรายการ NYC มาราธอนต่างสวมใส่รองเท้าดังกล่าว แต่นั่นก็ไม่ได้ทำให้เพียงพอต่อภาพรวมของทั้งบริษัท เพราะเราต้องไม่ลืมว่าภายใต้หลังคา Asics ยังประกอบไปด้วย Asics Tiger และ Onitsuka Tiger ที่มีความเป็นไลฟ์สไตล์แฟชั่นมากกว่าแบรนด์กีฬา ซึ่งเริ่มได้รับความนิยมน้อยลงกว่าแต่ก่อนมาก ทำให้ CEO ของแบรนด์ Gene McCarthy ต้องวางกลยุทธ์ใหม่โดยการดึง fitness fashion เข้ามาไว้ด้วยกันพร้อมทำการ relaunch แบรนด์ในทิศทางใหม่ เนื่องจากพวกเขารู้สึกว่าเจตนารมณ์ของแบรนด์ผิดแปลกไปจากความตั้งใจเดิมของผู้ก่อตั้ง น้อยคนนักที่จะรู้ว่าแท้จริงแล้ว Asics เริ่มก่อตั้งหลังจากสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยนาย Kihachiro Onitsuka ที่ต้องการจะสร้างสรรค์รองเท้ากีฬาให้กับเด็ก ๆ ญี่ปุ่นได้รู้จักกับการออกกำลังกายทุกประเภท ไม่ใช่เฉพาะกีฬาวิ่ง ซึ่งเป็นที่มาของคำว่า

ตอนเราเป็นเด็ก เราคงไม่เข้าใจที่หลายคนต่างบอกว่า ชีวิตที่มีความสุขที่สุดคือตอนเป็นเด็ก เพราะถ้าย้อนภาพไปตอนนั้น เราจำได้ว่าตอนเป็นเด็กมันช่างลำบาก ไม่มีอิสระ โดนพ่อแม่สั่งนู่นนี่ โดนตีโดนดุอยู่ตลอดเวลา อยากออกไปเล่นกับเพื่อน ก็โดนดุ ขอให้พ่อพาไปเที่ยวอย่างที่คนอื่นได้ไป บางทีพ่อก็ไม่ว่าง ไปเล่นซนจนจมน้ำเกือบตาย แต่ก็ฟื้นขึ้นมาโดยที่จำอะไรไม่ได้ว่าใครช่วย รู้ตัวอีกทีก็โดนพ่อด่าจนร้องไห้หนักกว่าเดิมซะแล้ว พวกเราอาจจะเคยโกรธคุณพ่อ เกลียดคุณพ่อ ไม่เข้าใจถึงเหตุผลใด ๆ ที่พ่อต้องดุ ต้องตีเราขนาดนั้น เรียกว่าชีวิตวัยเด็กของหลายคน น่าจะเห็นคุณแม่เป็นนางฟ้า แต่เห็นคุณพ่อเป็นที่สุดของคนดุ ที่แค่เปิดประตูไปเจอหน้า ก็เกร็งจนทำอะไรไม่ถูก มีอะไรก็เรียกหาแม่ก่อนเป็นประจำ ‘พ่อ’ จะเป็นคนสุดท้ายที่เราอยากใช้เวลาด้วยเสมอ แต่มาถึงวันนี้ วันที่หลายคนกลายเป็นผู้ใหญ่ เรากลายเป็นพ่อคนบ้าง เราถึงจะเข้าใจในเหตุผลความเป็นพ่อ จากความโกรธ ความกลัว ต้องผ่านเวลายาวนานหลายสิบปี กว่าจะแปรสภาพเปลี่ยนเป็นความเข้าใจในสิ่งที่พ่อทำ ความลำบากใจ ความห่วงใยที่พ่อทำลงไป บางคนอาจจะเข้าใจได้ทันเวลา สามารถวิ่งไปหาคุณพ่อเพื่อบอกว่าเราเข้าใจแล้ว แต่บางคนอาจจะไม่กล้าพูดคุยเรื่องซึ้ง ๆ กับพ่อ ซึ่งไม่ใช่เรื่องแปลกอะไร เพราะรู้หรือไม่ว่า คุณพ่อเองก็เขินที่จะพูดเรื่องซึ้ง ๆ กับเราไม่น้อยไปกว่ากัน เพราะท่านเลือกที่จะมองดูพวกเราเติบโตอยู่ข้างหลังเสมอ ความเป็นห่วง คอยช่วยเหลือ คอยถามแม่ว่า ‘วันนี้ลูกเป็นยังไงบ้าง ลูกสบายดีมั้ย ลูกมีปัญหาอะไรหรือเปล่า?’

เห็นประเด็นชวนแสดงความคิดเห็นบนโลกออนไลน์ เฮ้ย น่าสนใจดี เข้าไป COMMENT แสดงความคิดเห็นบ้างดีกว่า ผ่านไปห้านาที มีคนเข้ามาแสดงความคิดเห็นต่าง ก็ยังดูดีอยู่ เราก็ COMMENT เหตุผลอธิบายกันไปตามปกติ ผ่านไปสามนาที มีคนอื่นเข้ามาด่าสวนความคิดเห็นของเราเพิ่ม แต่คราวนี้อ่านแล้วรู้สึกเหมือนโดนแซะ อารมณ์เริ่มเดือด แซะมาก็แซะกลับ คราวนี้มีพวกที่เห็นด้วยมาช่วยกันแซะ ทีนี้เรื่องบานปลาย ต่างฝ่ายต่างเรียกพวกมาด่ากันจนออกทะเลไปไกลจากประเด็นที่น่าสนใจ และควรจะมีประโยชน์ กลายเป็นสิ่งที่เรียกว่า DRAMA ท้าต่อย ท้าตีกันไป รวมถึงการพูดคุยเรื่องงาน ที่สมัยนี้มักจะ COMMENT งานกันผ่านทาง LINE และหลายครั้งที่การสั่งงานผิดพลาด เพราะพิมพ์อธิบายไม่ดี คนอ่านตีความพลาด หรือเข้าใจอารมณ์ผิดไป กลายเป็นผิดใจกัน ขิงกันไป ขิงกันมา ทั้ง ๆ ที่ไม่มีประเด็นอะไรเลย นี่ไม่ใช่เรื่องที่เกิดขึ้นเฉพาะ DRAMA ชาวไทย แต่ทุก SOCIAL MEDIA ทั่วโลกก็เป็นเหมือนกันหมด นักวิทยาศาสตร์ค้นพบว่า มนุษย์มีการตอบสนองต่างกันระหว่างการฟัง และการอ่าน แม้จะเป็นข้อความเดียวกัน ซึ่งการตอบสนองจากการอ่านความคิดเห็น มักจะให้ผลเป็นลบมากกว่ามาก เพราะเราไม่รู้อารมณ์เบื้องหลังคำพูดนั้น เช่น